جلد سوم بِسْمِ الله الرّحْمنِ الرَّحيِم ذال ذال : نهمين حرف از حروف الفباى عربى و يازدهمين حرف الفباى فارسى است و جزء كلمه واقع مىشود ، به تنهائى معنائى ندارد و در حساب ابجد بجاى هفتصد است . ذا اسم اشاره است و با آن بمفرد مذكر نزديك اشاره مىشود و چون هاء تنبيه بر آن داخل شود گويند : هذا . مثل * ( « هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ » ) * مرسلات : 35 * ( « هذا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْناكُمْ وَالأَوَّلِينَ » ) * مرسلات : 38 ، تثنيهء آن در حال رفع ذان و در نصب و جرّ ذين است . ذا گاهى بمعنى الَّذى ميايد و آن در صورتى است كه بعد از ما و من استفهام باشد مثل * ( « ما ذا قالَ آنِفاً » ) * محمد : 16 يعنى « ما الذى قال آنفا » و مثل « من ذا بالدار » يعنى كيست آنكه در خانه است و گاهى « ماذا » مجموعا بمعنى استفهام ميايد در آياتى نظير * ( « يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ » ) * بقره : 219 * ( « يَسْئَلُونَكَ ما ذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ » ) * مائده : 4 * ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قالُوا أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ » ) * نحل : 24 . احتمال دارد كه « ما » موصول و « ذا » صلهء آن باشد بمعنى « يسئلونك أى الذى ينفقون » و احتمال دارد كه « ما ذا » مجموعا اسم باشد بمعنى اىّ شيىء ، چنان كه طبرسى در ذيل آيهء 4 مائده گفته است . در آياتيكه ذا ميان من و الذى واقع شده نحو * ( « مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَه إِلَّا بِإِذْنِه . . . » ) * بقره : 255 * ( « مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ الله قَرْضاً حَسَناً » ) * حديد : 11 ظاهرا « ذا » در معناى اولى خود است طبرسى در ذيل آيهء دوم از فرّاء نقل كرده : ذا صلهء من است و گفته‌اند معنى جمله آن است « من هذا